Неге күнтізбедегі жыл 365 тәуліктен ұзақ?

Сұрақ және болжам

Жаңа жыл бірнеше жүз күн шыққаннан кейін келеді. Бірақ мұнда екі қозғалыс бар. Жүгіруші өз орнында бұрылып, сонымен бірге алаң ортасын айнала алады. Осы екеудің қайсысы тәулікті, қайсысы жылды береді?

Жаңа сөздерді түсінейік

Орбита — тартылыс әсерінен дененің басқа денені айнала жүретін жолы. Айналу кезеңі — орбитаны толық бір рет жүріп өту уақыты. Жер Күнді айналады; күнтізбелік маусымдардың қайталануына байланысты жыл шамамен 365,24 күн тәулігіне созылады. Бұл алыстағы жұлдыздарға қатысты дәл бір айналым уақытымен бірдей емес. Эллипс — сәл созылыңқы пішін; Жер орбитасы оқу сызбасында шеңберге жақын көрсетілген.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу есебінде төрт жылда шамамен 4 × 0,24 = 0,96 тәулік жиналады. Сондықтан күнтізбеге түзету қажет; бірақ кібісе жыл ережесі «әр төртінші жыл» дегеннен дәлірек. Сызба бір айналымды және тәуліктердің жуық санын көрсетеді, Жердің әр бөліктегі жылдамдығын емес. Орбитадағы жылдамдық тұрақты емес.

Қауіпсіз тексереміз

Қағазда Күн мен Жердің орбитадағы төрт орнын белгілеңіз. Кішкентай бөлек шеңберде Жердің бір тәуліктік айналуын салыңыз. «Ось маңында айналу» мен «орбита бойымен айналу» деп жазыңыз. Мүмкін болса, көрші жылдардағы бір маусымның күндерін салыстырыңыз.

Жиі кездесетін қате

Кібісе жыл Жер тоқтап немесе қосымша айналым жасағандықтан пайда болады деу қате. Түзету жыл ұзақтығының тәулікпен бөлшек сан болуына байланысты. Жаңа сұрақ: әр жылға 0,24 тәулік алсақ, 10 жылда шамамен қанша тәулік жиналады?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

Келесі сабақ: Жер Күннен алысырақ кезде неге жаз жылы болады?