Уақытты және маятниктің периодын өлшейміз

Картадағы орнымыз

Сызба ойлау ретін көрсетеді. Сабақта жеке өлшем деп көрсетілмесе, сызбадағы сандар — оқу мысалы. Сіз он бір блоктың біріншісіндесіз.

Өмірден алынған сұрақ

Бір тербеліс қысқа; секундомер батырмасын басуға кететін уақыт оның елеулі бөлігі болуы мүмкін. Он тербелістің уақытын өлшеп, оны онға бөлген ыңғайлы.

Сөздер мен мағына

Толық тербеліс бір шеткі орыннан басталып, қарсы жақтан өтіп, сол бастапқы шеткі орынға қайта келгенде аяқталады. Период — бір толық тербеліске кететін уақыт. Он тербелістің уақытын t₁₀, периодты T деп белгілейік: T = t₁₀ / 10. Секундомер — уақыт аралығын өлшейтін құрал. Әр қайталауда санаудың басы мен соңы бірдей болуы керек.

Тексеруден бұрын болжаңыз

Он тербеліске 11,0 с кетсе, бір тербеліс 11,0 с-тен ұзақ па, қысқа ма? Бөлуден бұрын санын болжаңыз.

Орындап, жазып қойыңыз

Беттен және сынғыш заттардан алыс, бос жерде берік жіпке жеңіл жүк іліңіз. Ілу нүктесінен жүктің ортасына дейін шамамен 30 см болсын. Жүкті аздап шетке шығарып, итермей жіберіңіз. Таңдаған шеткі орыннан өткенде секундомерді қосып, толық қайтуларды 1–10 деп санаңыз, оныншысында тоқтатыңыз. Үш рет қайталаңыз. Заттар болмаса, оқу деректерін пайдаланыңыз.

Талдап көрсетілген мысал

30 см ұзындықтағы 10 тербелістің оқу уақыттары: 10,9 с; 11,1 с; 11,0 с. Орташа t₁₀ = (10,9 + 11,1 + 11,0) / 3 = 11,0 с. Демек орташа период T = 11,0 / 10 = 1,10 с. Бұл сіздің өлшемдеріңіз емес, түсіндіруге арналған сандар.

Жиі кездесетін қате

Сол жақ шеттен оң жақ шетке баруды толық тербеліс десеңіз, периодты шамамен екі есе кем есептейсіз. Бастапқы шетке қайта келуі шарт. Он тербелісті өлшеу батырманы басу әсерін азайтады, бірақ толық жоймайды.

Жаңа жағдай

Досыңыз t₁₀ = 12,0 с алды да, T = 120 с деп жазды. Неге 10-ға бөлу керегін көрсетіп, 1,20 с табыңыз. Ол әр жолы жүкті итерсе, не өзгеруі мүмкін?

Журналға жазу және өзін-өзі тексеру

Журналға толық тербеліс анықтамасын, бірлігі бар ұзындықты, үш t₁₀ мәнін, орташасын және T-ны жазыңыз. Оқу сандары болса, солай белгілеңіз. T-ның ұзындыққа тәуелді формуласы әлі қарастырылған жоқ.

Келесі сабақ: Кесте, график және қорытындының шегі