Толқын бүкіл суды емес, ауытқуды тасымалдайды

Сұрақ және болжам

Таяз ыдысқа бір тамшы су тамызыңыз. Шеңберлер тамған жерден алыстайды; жеңіл қалқыма жоғары-төмен қозғалады, бірақ әр шеңбермен бірге ыдыс шетіне кетпейді. Шетке нақты не жетті? Алдымен болжамды салыңыз, содан соң бақылаумен салыстырыңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Ауытқу — тыныш күйден уақытша өзгеру. Орта — бөліктері бір-біріне әсер ете алатын зат; бұл тәжірибеде ол су. Толқын — таралатын ауытқу. Судың көршілес бөліктері қозғалысты әрі қарай береді. Сондықтан энергия таралады, ал сол бір су бөлігі жуықтап өз орнының маңында тербеледі. Толқынның алдыңғы шебін толқын шебі дейміз. Ол судың ерекше жолағы емес.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу сызбасында 0, 1 және 2 секундтағы шептер бастауынан 0, 2 және 4 см қашықта. Мұнда жылдамдық тұрақты деп алынған: 1 секундта 2 см. Қалқыма 2 см белгісінің маңында; оның жоғары-төмен қозғалысы шеп жүретін жолмен бірдей емес. Үш сурет судың әр бөлшегі көлденең мүлде жылжымайды дегенді дәлелдемейді: нақты суда ағыс пен қабырғадан шағылу болуы мүмкін.

Қауіпсіз тексереміз

Үйде суы бар табақша, жұмсақ тамшы және қалқитын қағаз жеткілікті. Суға жақын электр құралын қолданбаңыз. Бірнеше сәтте екі шеңберді және қалқыма орнын белгілеңіз. Сызбадағы оқу сандарын өз өлшеміңіз деп атамаңыз.

Жиі кездесетін қате

Жиі қате: су толқынмен бірге ортасынан шетке дейін түгел көшеді деу. Қалқыма осы пікірді тексеруге көмектеседі. Тағы бір қате — кез келген толқынға заттық орта керек деу: жарыққа су да, ауа да қажет емес, оны кейін қарастырамыз.

Тірек сызбасы

Басқа жағдайға қолданамыз

Ұзын арқан бойымен иілім тарады. Алыстағы досыңызға не жетеді: қолыңыз ба, арқанның бір бөлігі ме, әлде ауытқу ма? Жауапты тексеру үшін белгіні қайда қоясыз?

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Толқын қаншалықты жиі келеді: период, жиілік және ұзындық