Жылуды қолмен өлшеуге бола ма?

Өмірден алынған сұрақ және болжам

Салқын күнгі серуеннен кейін бөлмедегі үстел жылы сезіледі; жылы ваннадан кейін сол үстел салқын сезіледі. Үстелдің өзі өзгермеуі мүмкін. Демек, тері энергия алмасуының бағыты мен өз күйін сездіреді, заттың дәл температурасын айтпайды. Бір ауаның температурасын екі рет өлшесеңіз, термометр не көрсететінін болжаңыз.

Түсіндіруге дейін бір минут тоқтаңыз: нені көресіз деп күтесіз және неліктен? Есептемей тұрып болжамды жазыңыз. Сабақтан кейін нені байқағаныңызды, берілген сандардан нені есептегеніңізді және көзге көрінбейтін бөлшектер жайында нені тек болжағаныңызды бөлек көрсетіңіз. Осылайша әдемі жауаппен тәжірибені алмастырмай, модельді түзете аласыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Температура — жылулық жанасу кезіндегі энергияның өздігінен берілу бағытын анықтауға көмектесетін шама: жоғары температурадан төменге қарай. Цельсий шкаласы °C деп белгіленеді. Бөлік құны — көршілес екі белгі мәнінің айырмасы. Жылулық тепе-теңдік — жанасқан денелердің температура айырмасынан болатын орташа энергия алмасуы тоқтаған күйі. Термометрге ортаның температурасына жақындау үшін уақыт керек.

Сандармен талдау

0–40 °C шкаласында көршілес белгілер арасы 1 °C. Бөлме термометрінің үш оқу көрсеткіші: 21, 22 және 21 °C. Орташа мәні (21 + 22 + 21)/3 = 21,3 °C. Орташаға ондық таңба жазу салыстыруға жарайды, бірақ құрал градус ондығын ажыратады дегенді білдірмейді. Бір көрсеткіш үшін 1 °C бөлік пен өлшеу шартын көрсету шынайырақ.

Қауіпсіз тексеріңіз

Сынапты медициналық емес, кәдімгі бөлме термометрін пайдаланыңыз. Оны бөлмеде бірнеше минут қалдырып, көз деңгейінде үш рет көрсеткішін оқыңыз және уақытты жазыңыз. Оқығанда сенсорды қолмен ұстамаңыз. Құрал жоқ болса, бөліктері 1 және 2 °C екі сызылған шкаланы салыстырыңыз: қайсысы дәлірек және неліктен?

Жиі кездесетін қате

Қате: сезімді термометр деу немесе 21,3 °C-ты нақты құралдың дәлдігі деп көрсету. Орташа мән өзгерісті тегістейді, бірақ бөлік құнын жақсартпайды. Сенсор тұрған орынды жазбай, бөлменің әр жеріндегі көрсеткішті салыстыру да дұрыс емес.

Тірек картасы

Енді өзіңіз

Дайын шешімді жауып қойыңыз. Жүйенің шекарасын сызыңыз: ішінде не, сыртында не бар? Энергия берілуінің бағыттарын және шамалардың бірліктерін белгілеңіз. Шарттағы тек бір санды өзгертіп, нәтиженің қай бағытта өзгеретінін сөзбен түсіндіріңіз. Тәжірибе жасалмаса, «өлшенді» демей, «оқу деректері бойынша есептелді» деп жазыңыз.

Зертхана журналына жазба

Төрт жол толтырыңыз: сұрақ; бастапқы болжам; бақылау не берілген сандар; қолданылу шарттары бар түзетілген қорытынды. Қатенің бір нақты көзін атаңыз: дәл емес термометр, бөлмеге кеткен энергия, су мөлшерінің өзгеруі немесе басқа шарт. Келесі сабақта осы қорытындыға қайта оралып, жаңа жағдайға жарай ма, тексеріңіз.

Келесі сабақ: Алақанды ысқылағанда неге жылиды?