Бақылау тапсырмасы: бөлмені артық энергиясыз қалай жылы ұстаймыз?

Өмірден алынған сұрақ және болжам

Қыстағы оқу бөлмесін елестетіңіз. Иесі энергия шығынын азайтқысы келеді, бірақ сымды өзгерте алмайды және қымбат құрал алмайды. Бір қауіпсіз өзгеріс ұсыныңыз: саңылауды бітеп қою, қалың перде немесе басқасы. Алдымен сұрақты нақтылаңыз: «осы шара бір сағаттағы терезе шығынын азайта ма?». Сосын өзгеріс бағытын болжап, тексеру үшін нені өлшеу керегін атаңыз.

Түсіндіруге дейін бір минут тоқтаңыз: нені көресіз деп күтесіз және неліктен? Есептемей тұрып болжамды жазыңыз. Сабақтан кейін нені байқағаныңызды, берілген сандардан нені есептегеніңізді және көзге көрінбейтін бөлшектер жайында нені тек болжағаныңызды бөлек көрсетіңіз. Осылайша әдемі жауаппен тәжірибені алмастырмай, модельді түзете аласыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Табыс өлшемі — алдын ала белгіленген белгі, мысалы, сыртқы жағдай бірдей кезде есептік шығынның азаюы. Шектеу — бұзуға болмайтын шарт: қауіпсіздік, қаржы, бөлмеден еркін шығу. Қайталап жақсарту — тексерген соң шешімді өзгерту. Сандық мысалды, температура бақылауын және нақты энергия үнемін бір дәлел деп қарамаңыз. Салыстыруда жүйе шекарасы мен уақыт бірдей болсын.

Сандармен талдау

Бір уақыт аралығындағы бастапқы оқу үлгісі: кіріс 600 кДж, терезеден 200 кДж, есіктен 100 кДж шығады; қалдық +300 кДж. Шартты жақсартудан кейін терезеден 150 кДж шығады, қалғаны бірдей. Жаңа қалдық 600 − 150 − 100 = +350 кДж, яғни жүйеде 50 кДж артық қалады. Бұл модельдік салыстыру. Нақты шығын өлшенбесе, ақша үнемін не температура өзгерісін айта алмаймыз.

Қауіпсіз тексеріңіз

Журнал бетіне бөлме сызбасын, болжамды, екі нұсқаның бірліктері бірдей кестесін, есепті, шектеу мен қорытындыны енгізіңіз. Бөлме температурасын бірнеше күн бір уақытта қауіпсіз өлшеп, ауа райы мен жылыту күйін жазыңыз. Желдеткіш жолын жаппаңыз, шығатын есікті бөгемеңіз және электрге тимеңіз. Әділ салыстыру мүмкін болмаса, жұмысты берілген сандар бойынша жоба ретінде қалдырыңыз.

Жиі кездесетін қате

Қате: өлшемей тұрып 50 кДж-ді нақты терезенің үнемі деу немесе +350 кДж-ді температураға айналдыру. Желдетуді жауып «жақсарту» да қауіпті әрі есептің шартын өзгертеді. Қорытындыда тек сан емес, оның шарттары да болсын.

Тірек картасы

Енді өзіңіз

Дайын шешімді жауып қойыңыз. Жүйенің шекарасын сызыңыз: ішінде не, сыртында не бар? Энергия берілуінің бағыттарын және шамалардың бірліктерін белгілеңіз. Шарттағы тек бір санды өзгертіп, нәтиженің қай бағытта өзгеретінін сөзбен түсіндіріңіз. Тәжірибе жасалмаса, «өлшенді» демей, «оқу деректері бойынша есептелді» деп жазыңыз.

Зертхана журналына жазба

Төрт жол толтырыңыз: сұрақ; бастапқы болжам; бақылау не берілген сандар; қолданылу шарттары бар түзетілген қорытынды. Қатенің бір нақты көзін атаңыз: дәл емес термометр, бөлмеге кеткен энергия, су мөлшерінің өзгеруі немесе басқа шарт. Келесі сабақта осы қорытындыға қайта оралып, жаңа жағдайға жарай ма, тексеріңіз.

«Физика» курсына оралу