Жер Күннен алысырақ кезде неге жаз жылы болады?

Сұрақ және болжам

Қазақстанда маусым жылы, желтоқсан суық. Сол уақытта Аустралияда маусым керісінше болады. Егер себеп Жер мен Күн арасы ғана болса, бір планетаның екі жартышары неге әртүрлі жылынады? Қай үлгі айырманы түсіндіреді?

Жаңа сөздерді түсінейік

Жартышар — экватордың бір жағындағы Жер жартысы. Жер осі орбита жазықтығына жүргізілген перпендикулярдан шамамен 23,4° еңкейген және жыл бойы кеңістікте дерлік бір бағытта қалады. Солтүстік жартышар Күнге қарай еңкейсе, сәулелер оған тіктеу түседі және жарық уақыт ұзағырақ болады. Бірдей ауданға орта есеппен көбірек Күн энергиясы келеді. Оңтүстікте керісінше.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу үлгісінде бірдей жарық шоғы көлденең қағазда 10 см², еңкейген қағазда 20 см² дақ қалдырады. Энергия мен уақыт бірдей болса, екінші жағдайда әр см²-ге энергия екі есе аз келеді. Бұл сәуле геометриясының үлгісі ғана; нақты температураға бұлт, ауа, мұхит және жылудың жиналуы да әсер етеді. Сызба: маусымда солтүстікте жаз, желтоқсанда оңтүстікте жаз.

Қауіпсіз тексереміз

Глобус пен қозғалмайтын шамды алыңыз. Солтүстік полюсті жебемен белгілеп, глобусты шамның екі жағына жылжытыңыз; жебенің бөлмедегі бағытын өзгертпеңіз. Жарық түсу бағытын және бір нүктенің жарықта қанша уақыт қалатынын салыстырыңыз. Шамды қыздыру тәжірибесіне қолданбаңыз және жарыққа тік қарамаңыз.

Жиі кездесетін қате

Қате — осьті орбитаның әр жерінде Күнге қарай қайта бұрып салу: онда маусым өзгерісі түсіндірілмейді. Тағы бір қате — бәрін қашықтықпен түсіндіру; Жер Күнге шамамен қаңтарда жақынырақ. Неге Аустралияда шілде қысқа сәйкес келеді?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

Келесі сабақ: Толған Айлардың арасында Ай қайда жоғалады?