Болжау және тәжірибе: бір шартты өзгертеміз

Картадағы орнымыз

Сызба ойлау ретін көрсетеді. Сабақта жеке өлшем деп көрсетілмесе, сызбадағы сандар — оқу мысалы. Сіз он бір блоктың біріншісіндесіз.

Өмірден алынған сұрақ

Екі адам әткеншекті өлшеді. Біріншісінде арқан қысқа әрі итеру күшті; екіншісінде арқан ұзын әрі итеру әлсіз. Уақыттары әртүрлі болса, оған қай айырмашылық әсер еткенін білмейміз.

Сөздер мен мағына

Тәжірибе шарты — біз белгілейтін жағдай, мысалы арқан ұзындығы. Өзгертілетін шарт — зерттегіміз келетін бір ғана айырмашылық. Тұрақты ұсталатын шарттар — бірдей сақтауға тырысатын жайттар. Болжау — бақылаудан бұрын жазылған күтілетін нәтиже. Болжамды түсіндірме (гипотеза) тексеруге келеді және қате болуы мүмкін. Нәтиже сәйкес келгені оны мәңгілікке дәлелдемейді.

Тексеруден бұрын болжаңыз

30 см және 60 см ұзындықтағы маятниктің он толық тербелісінің қайсысы ұзағырақ созылады? Сандарды көрмей тұрып жауабыңызды жазыңыз. Бұл әзірше тек сіздің болжауыңыз.

Орындап, жазып қойыңыз

Қағазға жоспар құрыңыз: бір жеңіл жүк, екі жағдайда да он тербеліс, итерусіз шағын бастапқы ауытқу, секундомерді бірдей іске қосу. Тек ілу нүктесінен жүктің ортасына дейінгі аралық өзгереді: 30 см және 60 см. Нақты өлшеуді кейін жасаймыз.

Талдап көрсетілген мысал

Әділетсіз салыстыру: 30 см-де 10, ал 60 см-де 20 тербелісті өлшеу. Әділ салыстыру: екі ұзындықта да 10 тербелісті өлшеу. Оқу мысалындағы 11,0 және 15,6 секунд барлық жағдайда қатынас дәл осындай болады дегенді білдірмейді.

Жиі кездесетін қате

«Бір шартты өзгерттім, демек қалғанының бәрі дәл бірдей» деу артық. Батырманы басу кезіндегі адам реакциясы мен ауа қозғалысы өзгеруі мүмкін. Сол себепті өлшеуді қайталаймыз.

Жаңа жағдай

Екі бірдей дымқыл сүлгінің бірі көлеңкеде, бірі терезе жанында кебеді. Қандай шарттарды бірдей ұстау қиын? Тәжірибе үшін затты жылытқышқа ілмеңіз.

Журналға жазу және өзін-өзі тексеру

Журналға болжауды, өзгертілетін шартты, тұрақты үш шартты және кедергі келтіруі мүмкін бір айырмашылықты жазыңыз. Болжау нәтижеден бұрын жазылды ма?

Келесі сабақ: Шама, сан және өлшем бірлігі