Арба қайда тұр: санақ басы мен орны

Картадағы орнымыз

Бұл — курстың екінші блогы. «Менің әлемімнің зертхана журналында» сұрақты, деректерді және әр санның көзін сақтаңыз. Сызбадағы сандар — өз өлшеміңіз емес, оқу моделі.

Өмірден алынған көрініс

Ұзын мектеп дәлізін елестетіңіз. «Мен есіктің жанында тұрмын» десеңіз, басқа қабаттағы досыңызға көмегі аз: есік көп. Бір кіреберісті бастау деп, кітапханаға қарай бағытты оң деп таңдасаңыз, «кіреберістен 6 м жердемін» дегенді тексеруге болады. Зертханада дәліздің орнына ойыншық арба жүретін түзу жол болады.

Жаңа сөздерді түсінейік

Санақ басы — нөл деп келісілген орын. Ось — бағыты мен шкаласы белгіленген түзу. Орын x — осы осьтегі нөлге қатысты мекенді таңбасы және бірлігі бар санмен көрсету. Нөлдің оң жағында x = +6 м, сол жағында x = −2 м болуы мүмкін. Таңба қозғалыстың жақсы не жаман екенін айтпайды; тек жағын көрсетеді. 6 м саны арбаның қанша уақыт жүргенін де, қандай жол өткенін де айтпайды.

Сандарды бірге талдайық

Суретте арба x = 2 м тұсында тұр. Кейін оны x = 6 м тұсына қойдық. Бастапқы орны x₁ = 2 м, соңғы орны x₂ = 6 м. x₂ − x₁ = +4 м өзгерісті береді; жасырын айналып өтуді сипаттамайды. Арбаны қолмен көтеріп қойсақ, оны өлшенген жүріс деп айтпаймыз.

Қағаздағы өз тапсырмаңыз

Сызғыштың нөлін қағаз шетіне қойып, 2 және 6 см белгілерін салыңыз. Түзуді созсаңыз, «нөлдің сол жағындағы» белгі қайда түседі? 2 см орнын сөзбен де, санмен де жазыңыз. Қағаз фишканы алға және артқа қозғаңыз: соңғы орын бірдей болғанымен, қозғалу тарихы өзгеше болуы мүмкін.

Жиі кездесетін қате

Координатаны жол деп атамаңыз. «Арба кіреберістен 6 м жерде» — қазіргі орын; «ол 6 м жол жүрді» — қозғалыс тарихы.

Түсінгеніңізді тексеріңіз

Мысалды жауып, дауыстап түсіндіріңіз: не берілген, не есептелген және қандай бірлікпен? Сосын шарттағы бір санды өзгертіп, қай амалды қайталау керегін айтыңыз. Түсінбейтін жаңа сөз қажет болса, жоғарыдағы анықтамасына қайта оралыңыз.

Журналға жазба

Жауапты бірлігімен және бұл мысал әлі нені дәлелдемейтінін көрсететін қысқа шектеумен жазыңыз. Тәжірибе жасамасаңыз, сандарды «оқу деректері» деп белгілеңіз.

Келесі сабақ: Жол мен орын ауыстыру: екі түрлі жауап