Ядро энергиясы розеткадағы электрге қалай айналады?

Сұрақ және болжам

Жылу электр станциясында турбина генераторды айналдырады. Отын өзгерсе, розеткаға дейінгі бүкіл жол өзгере ме? Оқымай тұрып таныс бөліктерді жазыңыз: жылу жұмыс ортасын қыздырады, ағын турбинаны айналдырады, генератор механикалық энергияны электрге түрлендіреді. Енді осы тізбектегі жылудың қайдан келетінін сұраңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Ядроның бөлінуі — ауыр ядроның жеңілірек бөліктерге бөлініп, энергия мен нейтрон шығаруы. Басқарылатын тізбекті реакция — жаңа бөлінулер саны реттелетін бөлінулер тізбегі. Реактор — осы реакцияны жүргізіп, бақылап, жылуды әкететін қондырғы. Турбина — ағын айналдыратын машина; генератор айналуды электр энергиясына түрлендіреді. Контур — жылу таситын ортаның жолы; станцияларда контурлар әртүрлі құрылады. Қорғаныс пен радиоактивті материалдармен жұмыс мамандар мен қатаң ережені талап етеді.

Оқу мысалын талдаймыз

Сызбалық тізбек: ядро бөлінуі → жылу → қызған жылутасымалдағыш және тиісті жүйедегі бу → турбинаның айналуы → генератор → электр. Бу әр реакторда тікелей пайда болмайды және турбинаға дәл сол контурмен баруы міндетті емес; бәрі жобаға байланысты. Оң жақ сызба нақты АЭС құбырларын емес, үш ірі кезеңді көрсетеді. Энергия жоқтан пайда болмайды: түрі өзгереді, бір бөлігі қоршаған ортаға жылу болып тарайды.

Қауіпсіз тексереміз

Журналдың қорытынды бетін үш бағанға бөліңіз: «не білеміз», «қай дереккөз дәлелдейді», «сызба нені қалдырды». АЭС тізбегіне IAEA дерегін, атом мен фотонға бұрынғы сабақтарды тіркеңіз. Жылу шығынын бөлек түспен көрсетіп, оның мөлшерін өлшемегеніңізді белгілеңіз. Бұл қағаздағы зерттеу: радиоактивті затпен тәжірибе жасамаймыз, реактор салмаймыз.

Жиі кездесетін қате

Қате — реактор бірден электр тогын береді немесе бөлінген энергияның бәрі электрге айналады деу. Бақылау тапсырмасы: «жылутасымалдағыш», «турбина», «генератор» сөздерін түсірмей тізбекті жаңа оқушыға айтыңыз; бір тексерілген деректі, сызбаның бір жорамалды тұсын және нақты станция дерегінсіз шешілмейтін бір сұрақты атаңыз.

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Мәлімет көзі: www.iaea.org.

«Физика» курсына оралу