Тежелгенде энергия қайда кетеді: берілуі мен сақталуы

Бір арбаның тарихы

«Қозғалыс және графиктер» блогындағы арбаның тарихын жалғастырамыз. Енді «ол қалай қозғалды?» дегенге қоса «оның қозғалысын қандай денелер өзгертті?» деп сұраймыз. Әр жаңа сөзді алдымен көзге көрінетін көрініспен байланыстырамыз. Тірек картадағы сандар — берілген оқу мәндері, сіздің өлшеміңіз емес.

Арба домалап келіп тоқтайды. Энергиясы жоғалғандай болады. Бірақ үйкелген беттер сәл жылынады, ауа тербеліп дыбыс шығуы мүмкін. Біздің шағын тәжірибеде жылу қолға сезілмеуі ықтимал; сезбеу жылу берілмеді деген дәлел емес. Сондықтан «қозғалыс энергиясы нөлге түсті» деген «әлемдегі барлық энергия азайды» дегенге тең емес.

Сөздердің мағынасы

Энергия берілуі — энергияның денелер немесе түрлер арасында ауысуы. Энергияның сақталу заңы: тұйық жүйеде энергия жоқтан пайда болмайды, жоғалмайды. Жүйе — шекарасын өзіміз таңдаған денелер. Тек арбаны алсақ, оның механикалық энергиясы кемиді. Үстел мен ауаны да қоссақ, энергия олардың ішкі энергиясына және дыбысқа өтеді. «Ішкі» дегені — бөлшектердің қозғалысы мен өзара әсері; оны жылу блогында толығырақ оқимыз.

Сандар мен шектерді тексерейік

Оқу балансы: арбада 4 Дж кинетикалық энергия болды да, ол тоқтады. Жанасқан беттердің қызуына шартты түрде 3 Дж, басқа процестерге, оның ішінде дыбысқа, 1 Дж өтсін. Онда 4 Дж = 0 Дж кинетикалық + 3 Дж + 1 Дж. 3 және 1 үлесі өлшенген дерек емес, тек мысал шарты. Тек арбаны есептесек, оның кинетикалық энергиясы 4 Дж-ға кеміді.

Өзіңіз байқап көріңіз

«Арба + үстел + ауа» деген жиекті сызып, берілу бағыттарын белгілеңіз. Бастапқы 4 Дж және соңғы 0 + 3 + 1 Дж карточкаларын жасаңыз. Шартты үлестерді 2 мен 2 Дж-ға ауыстырыңыз: жиынтық сол 4 Дж. Нақты үлестерді растау үшін не өлшеу керек?

Жиі кездесетін қате

«Үйкеліс энергияны жойды» демеңіз. Қандай жүйе таңдағаныңызды және энергияның қайда берілгенін атаңыз; өлшенбеген нақты үлесті жарияламаңыз.

Тірек картасы

Көмексіз тексеру

Есепті жауып қойыңыз. Күш түсетін денені, күштердің көзін және таңдалған оң бағытты атаңыз. Содан кейін бірліктерімен есепті қайта шығарыңыз. Бір бастапқы санды ауыстырып, қай қорытынды өзгеретінін айтыңыз. Нақты тәжірибе болмаса, журналға «оқу моделі» деп жазыңыз.

Журналға жазба

Төрт жол жазыңыз: «Не көрдім?», «Не берілді?», «Не есептедім?», «Бұл қорытынды үшін қандай шарт керек?». Осылайша бақылауды модельден ажыратып, кейін өз қатеңізді тексере аласыз.

Келесі сабақ: Қорытынды тәжірибе: бір арба, күштер, жұмыс және энергия